( همچنان‌كه در صفحهء 35 مىبينيد ) بندر آن همواره مملوّ از كشتىهاى بازرگانى است . در دوران خلافت خليفهء سوم ( عثمان بن عفان ) اين بندر مركز بازرگانى مكه شد . او در سال 26 هجرى به قصد عمره از مدينه به مكه آمد . ساكنان مكه از وى درخواست كردند كه بندرگاه قديمى مكه را كه شعيبيه بود ( در جنوب جدهء كنونى ) به جده كه نزديكتر به مكه مىباشد ، تغيير دهد . عثمان پس از اين خواسته ، خود راهى جده شد و پس از بازديد آن در آب دريا شستشو كرد و گفت آب مباركى است و به همراهان خود نيز دستور داد كه تن خود را پوشانده و در دريا شستشو كنند . از آن هنگام ، جدّه بندرگاه مكه گرديد و تاكنون نيز برقرار است . كشتىهاى تجارتى از مصر ، سواكن ، « 1 » زنگبار ، سومالى ، هند ، جاوه ، روملى ، آناتولى ، « 2 » سوريا ، مغرب ، عراق ، بحرين ، مسقط ، يمن ، اروپا ، آسيا و ديگر سرزمينها ، بدين بندر وارد مىگردند و بازرگانان كالاهايى مانند دانهء قهوه و چسب و انواع عطر و پر شترمرغ و مرواريد و صدف و مرجان و روغن بلسان و روغن گل را صادر مىكنند و كالاهايى همچون جو و برنج و صابون و شكر را از مصر ، و عاج فيل و برنج هندى و لوازم و وسايل شتران را از هند وارد مىكنند و ماليات گمرك اين شهر در سال 1302 هجرى مبلغ 637916 قرش عثمانى و 36 باره بوده است . حركت از جده به سوى مكه يك ساعت پيش از غروب آفتاب روز 23 ذى القعده سال 1318 ه . ( 14 مارس سال 1901 م ) . كاروان محمل ، جده را به سوى مكه ترك كرد . در هنگام حركت گروهى از سربازان عثمانى به رياست « قائم مقام خالد بك » ، مراسم سلام نظامى را بجا آوردند و مردم جده نيز بيش از يك مايل كاروان را بدرقه كردند . كاروان تا ساعت ده زوالى در شب

--> ( 1 ) - بنا به روايت حموى در ( معجم البلدان ) 3 / 276 : سواكن شهرى است مشهور در ساحل درياى جار و در نزديكى شهر عيذاب ( در كناره درياى سرخ ) كه لنگرگاه كشتىهايى است كه از جده مىآيند و مردمان آن سياه و نصرانى مىباشند . ( 2 ) . روملى : بخش اروپايى تركيه . آناتولى : بخش آسيايى تركيه . « مترجم » .